1.5 De Koloniale Schaduw (The Colonial Shadow)

We verlaten nu de politieke structuren en dalen af in de psychologie. Waarom reageren we zoals we reageren? Een van de diepste wonden in de Nederlandse psyche is het onverwerkte verleden. Niet alleen voor de nazaten van de gekoloniseerden, maar ook voor de nazaten van de kolonisator.

2.1.1 De Witte Onschuld

Het zelfbeeld van het “kleine, brave landje”.

Gloria Wekker noemde het “White Innocence”. Het is het hardnekkige geloof dat Nederlanders fundamenteel goed, tolerant en kleurenblind zijn, en dat onze rol in de slavernij en kolonisatie een kleine voetnoot was in een verder glorieuze handelsgeschiedenis. Dit zelfbeeld botst keihard met de realiteit.

• Wanneer een zwarte Nederlander wijst op racisme, voelt de witte Nederlander dit niet als een feedbackpunt, maar als een aanval op zijn onschuld. “Maar ik bedoel het goed! Ik ben geen racist!”
• Deze defensieve reflex blokkeert elk echt gesprek. In plaats van te luisteren naar de pijn van de ander, gaat de discussie over de intentie van de dader.

De Path 3 benadering is hier niet om “witte schuld” aan te praten (dat is onproductief), maar om “witte verantwoordelijkheid” te vragen. Je bent niet schuldig aan wat je voorouders deden, maar je bent wel verantwoordelijk voor hoe je omgaat met de erfenis daarvan in het hier en nu.

2.1.2 De Immigranten Wond

Gastarbeider zijn in je eigen land.

Voor de kinderen en kleinkinderen van de gastarbeiders (Turks, Marokkaans) en de rijksgenoten (Surinaams, Antilliaans/Caribisch) is er een andere wond. Het is de pijn van de eeuwige gast.

• Je bent hier geboren, je spreekt de taal beter dan de koning, je betaalt belasting. En toch krijg je de vraag: “Waar kom je echt vandaan?”
• Of het compliment: “Wat spreek je goed Nederlands!”

Dit creëert een gespletenheid. Je houdt van een land dat jou soms lijkt te haten. Veel succesvolle “Nieuwe Nederlanders” compenseren dit door over-aanpassing. Ze werken twee keer zo hard, zijn onberispelijk gekleed, spreken ABN zonder accent, in de hoop dat ze eindelijk als volwaardig worden gezien. Maar de lat wordt steeds verlegd. Dit is uitputtend.

2.1.2.1 Geïnternaliseerd Racisme

De donkerste kant hiervan is dat we de blik van de meester overnemen.

• Surinamers die neerkijken op “nieuwe” migranten.
• Aziaten die zich “beter” voelen dan Marokkanen (“Wij zijn de modelminderheid”). We trappen naar beneden om zelf hogerop te komen in de hiërarchie van de polder. Dit verdeel-en-heers spel houdt ons allemaal klein.

Conclusie: Schaduwwerk

Om te helen moeten we de schaduw in de ogen kijken.

• Voor de autochtone Nederlander: erken dat je rijkdom en privilege deels gebouwd zijn op een pijnlijk verleden. Dat maakt je geen slecht mens, maar het vraagt wel om nederigheid.
• Voor de nieuwe Nederlander: stop met bedelen om acceptatie. Je bent geen gast. Je bent eigenaar. Gedraag je als eigenaar. Eigenaars vragen geen toestemming om de meubels te verzetten.